30 Αυγ 2010

Τι είναι ιδεολογία;

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ; Η Ιδεολογία μπορεί να ειδωθεί σαν ένα σύστημα επιβολής κυριαρχίας για να υπερασπίσει τα συμφέροντα μιας ομάδας, να υποστηρίξει τα μέλη της και να διασφαλίσει την περαιτέρω ανάπτυξή τους.


ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ; (Μερικοί γενικοί και εύκολοι ορισμοί)

Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα http://e-cynical.blogspot.com//, στις 24-3-2008

Είναι μία κοσμοαντίληψη, ένα συστηματοποιημένο σύνολο ιδεών, κρίσεων και επιχειρημάτων, μύθων, συμβόλων, δογμάτων και αναπαραστάσεων που παρέχει ολιστικές ερμηνείες για την κατανόηση και προσδιορισμό των πολιτικών, κοινωνικών ή πολιτιστικών τεκταινομένων, καθώς επίσης και αρχές και κατευθύνσεις συμπεριφοράς, έτσι ώστε η Ιδεολογία να καθίσταται η συνεκτική ύλη μίας ομάδας ατόμων, ή μιας κοινωνίας. Π.χ. τόσο η θρησκεία, όσο και η πολιτική σαν επί μέρους ιδεολογίες αποτελούν μεν πλάνη, παρέχουν δε σε μεγάλα σύνολα ανθρώπων θετικά κίνητρα δράσης, κανονιστικά πλαίσια συμπεριφοράς και συμβάλλουν στην ενίσχυση του κοινωνικού ιστού.
Επίσης η Ιδεολογία μπορεί να ειδωθεί σαν ένα σύστημα επιβολής κυριαρχίας για να υπερασπίσει τα συμφέροντα μιας ομάδας, να υποστηρίξει τα μέλη της και να διασφαλίσει την περαιτέρω ανάπτυξή τους.
.
Η Ιδεολογική ερμηνεία του κόσμου προέρχεται κατ’αρχήν από το γεγονός ότι δεν είναι δυνατόν να οριστεί μια ερμηνεία καθολικά αποδεκτή λόγω της μεγάλης πολυπλοκότητας των φυσικών και κοινωνικών συστημάτων. Αυτό έχει σαν συνέπεια να διατυπώνονται διάφορες θεωρίες προς την κατεύθυνση αναζήτησης της αλήθειας, σύμφωνα πάντα με συγκεκριμένους κανόνες ώστε να θεωρηθεί μια θεωρία δομικά έγκυρη. Όταν όμως οι θεωρίες αρχίζουν να διεκδικούν αξιωματικά τα πρωτεία και το αλάθητο, να φετιχοποιούνται, και να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής τους επί παντός επιστητού, τότε υποβιβάζονται σε Ιδεολογίες.
.
ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ: Η Ιδεολογία στο Στόχαστρο

- Η Ιδεολογία αποτελεί το αντίθετο της Αλήθειας και το αντίθετο της Επιστήμης.
- Είναι η μετατροπή μιας Θεωρίας σε –ισμό.
- Η Ιδεολογία οδηγεί στην πράξη, σε αντίθεση με τη Θεωρία.
- Είναι προϊόν κατανάλωσης για τις μεγάλες μάζες.
- Οι ιδέες που εμπεριέχει λειτουργούν γενικευτικά και κατηχητικά.
- Οι Ιδεολογίες είναι πάντα εύκολες, απλές και διαφημιστικές.
-Αποκτούν τον χαρακτήρα Πίστης. Δεν είναι διαλογισμός, παρά μια ψευδαίσθηση.

Σε αντίθεση με την Επιστήμη, η οποία βρίσκεται σ’ενα διαρκές γίγνεσθαι προς αντικειμενικά όρια, οι Ιδεολογίες τείνουν να αποκρυσταλλωθούν, και σε μερικές περιπτώσεις να συνυφασθούν με τις υπάρχουσες πολιτιστικές και εθνικές παραδόσεις, ο διαχωρισμός από τις οποίες καθίσταται εξαιρετικά δύσκολος, μιας και η απάρνηση μιας ιδεολογίας θα συνεπαγόταν αυτόματα και την απάρνηση, ας πούμε μιας ταυτότητας.

Οι Ιδεολογίες στο αποκορύφωμά τους είναι εκλαϊκευμένα δόγματα. Οι Ιδεολογίες εμμένουν σε μερικά σχήματα και τείνουν να διατηρηθούν ανέπαφες και μ’ αυτή την έννοια είναι συντηρητικές. Οι ιδεολογικές πολώσεις αντέχουν ακόμα και όταν οι πραγματικότητες που τις ανέδειξαν έχουν περάσει.
Η Ιδεολογία είναι μια φιλοσοφία εκλαϊκευμένη, απλοποιημένη, γενικευμένη, δραματοποιημένη, εξαγνισμένη μια ψευδοϊδέα, ένας λόγος γελοιοποιημένος και διεφθαρμένος από μια έντονη προσπάθεια μαζοποίησης.
Οι Ιδεολογίες έχουν άκαμπτο και ολοκληρωτικό χαρακτήρα. Σε αντίθεση με τον επιστημονικό στοχασμό, δεν έχουν την επιθυμία να βρουν την αλήθεια, αλλά να χειραγωγήσουν, να ενσωματώσουν και να εξουσιάσουν, στοιχεία τα οποία αποτελούν κεντρικά χαρακτηριστικά της Πολεμικής Φύσης της Ιδεολογίας.

28 Αυγ 2010

Μύθοι αντί αλήθειας: από τις ιδεολογίες στα ιδεολογήματα…

Από όλες τις εμβριθείς αναλύσεις και το χρονοδιάγραμμα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε, βλέπουμε ότι για να δούμε ποιός ο λόγος για τα σημερινά μας προβλήματα πρέπει να πάμε, ούτε λίγο ούτε πολύ, 40 περίπου χρόνια πίσω, στα μετά τη χούντα χρόνια.

Δημοσιεύτηκε στον ιστοχώρο http://csisalamina.wordpress.com//



ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Το άρθρο αυτό είναι ιδιαίτερα μεγάλο και άκρως θεωρητικό… Αν δεν έχετε την απαραίτητη υπομονή, μην το διαβάσετε – και, μήν πείτε ότι δε σας είχαμε προειδοποιήσει…

Στα μέσα του καλοκαιριού, με καύσωνα και οικονομική κρίση να δημιουργούν επικούρεια διάθεση στους νεοέλληνες που πηγαίνουν διακοπές μη βέβαιοι αν θα ξαναπάνε (τουλάχιστον με άνεση όπως επί 20-30 χρόνια συνήθιζαν), όσοι μείναμε στην πόλη προσπαθούμε να δούμε τί θα γίνει, ιδιαίτερα από τον Σεπτέμβρη και μετά. Και μη βρίσκοντας κάτι θετικό ή ελπιδοφόρο (εκτός αν αποκαλέσει κάποιος “θετικό” τον ύμνο για την απόδοση των μέτρων της ελληνικής κυβέρνησης από το ΔΝΤ), αρχίζουμε -πάλι- να απορούμε για τό τί έφταιξε και φτάσαμε ως εδώ…

Σε αυτή τη διαδικασία προσπαθούμε να εφαρμόσουμε στην πράξη ένα παλιό αγγλικό γνωμικό: “Respice, Prospice” (που σε πάρα πολύ ελεύθερη μετάφραση σημαίνει “εξέτασε το παρελθόν, πρόβλεψε για το μέλλον”). Δεν είναι τυχαίο που οι Άγγλοι διακρίνονται για τις σε βάθος χρόνου αναλύσεις τους και κυριαρχούν, τελικά, στη στρατηγική, εφαρμόζοντας αυτό το πολύ απλό γνωμικό τους.

Από όλες τις εμβριθείς αναλύσεις και το χρονοδιάγραμμα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε, βλέπουμε ότι για να δούμε ποιός ο λόγος για τα σημερινά μας προβλήματα πρέπει να πάμε, ούτε λίγο ούτε πολύ, 40 περίπου χρόνια πίσω, στα μετά τη χούντα χρόνια.

Μετά τη χούντα, η αριστερά σαν ιδεολογία, απόλυτα πια αποενοχοποιημένη έγινε ένα ρεύμα που φούσκωνε συνεχώς.

Το «ψωμί, παιδεία, ελευθερία» έγινε σύνθημα για όλους τους Έλληνες, και η «καθεστηκυΐα τάξις» που παραδοσιακά την εξέφραζε η δεξιά έχασε το ηθικό πλεονέκτημα του πατριωτισμού με το ξεπούλημα της Κύπρου. Το Κυπριακό είναι στην ουσία ο πολιτικός καταλύτης που επέφερε και μια συγκεκριμένη άποψη περί των εθνικών θεμάτων που ήθελε την Τουρκία ως τη βασική απειλή κατά της χώρας. Μην ξεχνάμε ποτέ ότι ο Α.Παπανδρέου εξελέγη θριαμβευτικά στις εκλογές του 1981 με το ποσοστό του 48% εξ’ αιτίας του μικτού αριστερού και πατριωτικού του πολιτικού λόγου, που υπόσχετο την ανάκτηση της περηφάνιας του Έλληνα και της «αντρίκιας» αντίδρασης στις τούρκικες προκλήσεις. Το ιδεολογικό του υπόβαθρο, στα χαρτιά τουλάχιστον, ήταν αριστερό με την έννοια της παραδοχής των μαρξιστικών εργαλείων ανάλυσης της οικονομικής και πολιτικής πραγματικότητας και πρέσβευε την «κοινωνικοποίηση» (=κρατικοποίηση) των βασικών τομέων του πλούτου και άκρως πατριωτικό (με συνθήματα όπως «βυθίσατε το Χόρα» κλπ.). Από πλευράς σημειολογικής, αναδείκνυε την λαϊκότητα σα θετικό χαρακτηριστικό και ηρωοποιούσε τον κοινό άνθρωπο σαν φορέα της ζωής και της ιστορίας.

Από την ανάληψη όμως της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ το 1981, δεν πέρασε πολύς καιρός που το ιδεολογικό υπόβαθρο άρχισε να γίνεται πάρα πολύ αμυδρό και η πολιτική που εφαρμόστηκε μετακόμισε στα διαμερίσματα του… Κέϋνς. Ο πακτωλός των χρημάτων που εισέρρευσε στη χώρα μέσω των ΜΟΠ χρησιμοποιήθηκε κύρια για την εισοδηματική ενίσχυση των χαμηλότερων κοινωνικοοικονομικά στρωμάτων, μια διαδικασία που ο τότε υπουργός οικονομικών Γ.Αρσένης περιέγραψε θεωρητικά ως «άυξηση ροπής προς την κατανάλωση με στόχο την ανάπτυξη οικονομικών μονάδων που θα επιφέρει αύξηση της απασχόλησης». Στο θεωρητικό πλαίσιο πάντα, έγιναν προσπάθειες για μια ριζική αναθεώρηση του τρόπου παραγωγής και των , κυρίως με τους συνεταιρισμούς και το εξαιρετικά φιλόδοξο σχέδιο της πολεοδομικής ανασυγκρότησης. Πρακτικά όμως, αυτό που έγινε στη διάρκεια της δεκαετίας του 80 ήταν μια αναδιανομή εισοδημάτων χωρίς καμμιά παραγωγική δράση. Τα χρήματα των ΜΟΠ κατέληξαν στα χέρια αγροτών που τελικά έκαιγαν δεσμίδες με πεντοχίλιαρα στα μπουζούκια, ενώ αναπτύχθηκε ένα ακόμα πιο γραφειοκρατικό κράτος, υιοθετώντας σχεδόν ένα σοβιετικό μοντέλο.

Οι κοινωνικές δυνάμεις που αναδύθηκαν σ’ αυτή την περίοδο, επέλαυναν στην κρατική μηχανή και εξέφρασαν με τον χειρότερο τρόπο ένα μίγμα ρεβανσισμού και συμπλεγματισμού απέναντι σε αυτό που μυθοπλαστικά πια αποκαλούσαν «δεξιά» χωρίς να παρατηρούν ότι οι εκφραστές της είχαν προ πολλού προσχωρήσει στην κυβερνώσα παράταξη, διατηρώντας στο ακέραιο τα προνόμιά τους. Ένα επίσης εξαιρετικά αρνητικό στοιχείο ήταν ο αμοραλισμός που πλέον θεσπίστηκε σαν de facto καθεστώς στην πολιτική και καθημερινή σκέψη, καθώς το τελικό ζητούμενο δεν ήταν η απάλειψη της διαφθοράς αλλά η συμμετοχής όσο το δυνατόν περισσότερων σε αυτή. Η διαδικασία αυτή ήταν αργή και εξαιρετικά διαβρωτική, καθώς οι «ιδεολόγοι» όλων των παρατάξεων διαπίστωναν ότι οι «σύντροφοί» τους το μόνο που ζητούσαν ήταν στην πραγματικότητα «η κουτάλα»…

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός από ιδεολογική άποψη ήταν η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στα τέλη της δεκαετίας του 80. Η ελληνική αριστερά, φιλοσοβιετική στο μεγαλύτερο μέρος της, βρέθηκε έξαφνα ξεκρέμαστη από υπόδειγμα και αντιμέτωπη με την δικαίωση των επικριτών του σοβιετικού μοντέλου. Αυτό της δημιούργησε αρνητικά αντανακλαστικά και μια εσχατολογική νοοτροπία που ακόμα και σήμερα την κακατρύχει.

Έτσι στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με την ανάληψη της εξουσίας από τη ΝΔ του Μητσοτάκη, η νέα κοινωνική και ιδεολογική πραγματικότητα είχε ήδη διαμορφωθεί. Η περιβόητη υπόθεση Κοσκωτά και τα pampers που έστειλαν τον Α.Παπανδρέου στο ειδικό δικαστήριο (μια βλακώδης και εξαιρετικά αμοραλιστική πολιτικά κίνηση από όλους του τους αντιπάλους) τελικά λειτούργησε σαν επιβεβαίωση της ασυδοσίας που μπορεί να έχει κάποιος λόγω θέσης ή διασυνδέσεων. Τα σκάνδαλα μπήκαν πλέον στην καθημερινή ειδησεογραφία, καθιστώντας τα πια μέρος της καθημερινής ζωής και σε μεγάλο βαθμό αποενεχοποιώντας τα. Οι κυβερνήσεις Μητσοτάκη, Παπανδρέου και Σημίτη (ως το 2000) ήταν απλοί διαχειριστές της νέας πραγματικότητας, ανίκανες να δώσουν ένα ιδεολογικό όραμα και πλαίσιο σκέψης για τους Έλληνες. Την περίοδο αυτή τα φαινόμενα που ξεκίνησαν στη δεκαετία του 80 κορυφώθηκαν και το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία νέων πολιτικών «τζακιών» και κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων που διαχειρίζονταν ληστρικά τόσο τα χρήματα του ελληνικού λαού (ο οποίος είχε μπει σε μια οξύμωρη περίοδο λιτότητας και… χυδαίας επίδειξης πλούτου) όσο και τις εισροές από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλα αυτά όμως αποσάθρωσαν την παραγωγική βάση της χώρας, καθώς δημιουργήθηκε ένας δημόσιος τομέας που απασχολεί ουσιαστικά το 40% του εργατικού δυναμικού της χώρας και ένας ιδιωτικός τομέας που στο μεγαλύτερο μέρος του είχε πάλι πελάτη το κράτος, αποζητώντας επιδοτήσεις ή μερίδιο από προγράμματα της Ε.Ε.

Η ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ μπορεί να θεωρηθεί, έτσι, σαν προσπάθεια του Σημίτη να διατηρηθεί ανοικτή η ευρωπαϊκή «κάνουλα», πράγμα απαραίτητο για την επιβίωση του συστήματος. Η λύση των δομικών προβλημάτων της χώρας παραπέμφθηκε για το μέλλον, ενώ τα μεγάλα έργα της περιόδου 2000-2004 έγιναν με συμβάσεις που σε τελική ανάλυση ήταν πάλι σε βάρος της χώρας (πώς όμως μπορούσε να γίνει διαφορετικά, αφού δεν υπήρχε η οικονομική εκείνη ισχύς που θα έδινε στην χώρα το πλεονέκτημα της υπερ της διαπραγμάτευσης). Παρ’ όλα τα ηχηρά λόγια (άλλοτε περί «ισχυρής Ελλάδας», άλλοτε περί «επανίδρυσης του κράτους» κλπ.) οι κυβερνήσεις της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα το μόνο που επιζητούσαν ήταν η διατήρηση του συστήματος όπως είχε διαμορφωθεί – αυτό φαίνεται άλλωστε και στους «εθνικούς» στόχους που έθετε το πολιτικό σύστημα: η ένταξη στο ευρώ, το κλείδωμα της ισοτιμίας, η πραγματοποίηση των Ολυμπιακών Αγώνων κλπ., στόχοι στατικοί και καθαρά διαχειριστικοί, χωρίς ιδεολογικό προσανατολισμό, χωρίς όραμα για το μέλλον.

Μεγάλες ιδέες…

Φτάνοντας στο τέλος αυτής της περιόδου, διαπιστώνουμε λοιπόν ότι ένας βασικός λόγος για τα σημερινά προβλήματα είναι η απουσία εθνικού στόχου ικανού να συνεγείρει. Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να τονίσουμε τη μεγάλη σημασία που έχει για τον Έλληνα το εθνικό όραμα, από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους. Στην αρχή, ήταν η ιδέα της εθνικής απελευθέρωσης και ολοκλήρωσης της Ελλάδας. Στη συνέχεια αυτό μετεξελίχθηκε στην «μεγάλη ιδέα» και την ανασύσταση τρόπον τινά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μετά την τραγωδία του 1922, εθνικό όραμα έγινε η άμυνα από τις ξένες επιβουλές και η συμμετοχή σε παγκόσμιους αγώνες, στην αρχή κατά του ναζισμού & φασισμού και κατόπιν (μετά τον απόλυτα ηλίθιο εμφύλιο πόλεμο) εναντίον του κομμουνισμού. Οραματική διάσταση, χωρίς αυτό όμως να εκφραστεί απόλυτα, είχε και η πολιτική αντίληψη του Α.Παπανδρέου για την ανεξάρτητη Ελλάδα, με την έννοια της μή δέσμευσης στις συμμαχίες που συμμετείχε η χώρα και της ουσιαστικής ανεξαρτησίας (φυσικά αυτό το όραμα χαντακώθηκε, καθώς δεν μπορείς να είσαι ανεξάρτητος και το κύριο έσοδό σου να είναι οικονομικές ενισχύσεις από συμμάχους…).

Σε όλα τα παραπάνω, η κύρια έννοια που πάντα υπογραμμίζοταν ήταν η ελευθερία. Μια λέξη με μαγικές διαστάσεις στην Ελληνική νοοτροπία. Η ελευθερία των ομοεθνών, η ελευθερία της χώρας, η ελευθερία των λαών αλλά και η ελευθερία των πολιτών έγιναν τα απτά νοήματα που συνέγειραν τον λαό. Εκεί όμως ήρθε ένα βασικό λάθος κοινωνικής παιδείας και κουλτούρας: η ελευθερία δεν εξηγήθηκε στους έλληνες στην ολότητά της. Η ελευθερία σαν στάση δεν συναρτήθηκε με την ελευθερία ως ευθύνη. Και κυρίως, δεν έγινε κατανοητό ότι η βασική ελευθερία για τον άνθρωπο, τον πολίτη, τον έλληνα (στην προκειμένη περίπτωση) είναι η ελευθερία από την ανάγκη – πράγμα στο οποίο στάθηκε ιδιαίτερα και ο Κάρολος Μαρξ, τον οποίο φαίνεται ότι δεν διαβάζουν όσο θα έπρεπε οι έλληνες αριστεροί…

Δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτή τη περίοδο της παρακμιακής πλημμυρίδας στην Ελλάδα, κυριάρχησαν σε γενικές γραμμές προσωπικότητες προερχόμενες από τον πανεπιστημιακό χώρο, ενταγμένοι σε συγκεκριμένες ιδεολογικές ομάδες (αριστερές, νεοφιλελεύθερες κλπ.). Το κοινό τους σημείο, όμως, ήταν η άρνηση της ίδιας τους της επιστημονικής ιδιότητας: έφεραν την ιδεολογία τους, η προσχώρηση στην οποία ήλθε συνήθως από συναισθηματικούς παράγοντες και στάσεις, μέσα στο επιστημονικό τους πεδίο, και κατόπιν προσπάθησαν να εφαρμόσουν τη δική τους εκδοχή τόσο της επιστήμης τους όσο και της ιδεολογίας τους γενόμενοι… πολιτικοί! Πρώτο βήμα σε αυτή τη διαδικασία ήταν η άρνηση της καθολικής αλήθειας και η υποκειμενοποίησή της. Δεν υπάρχει, γι’ αυτούς αλήθεια, αλλά η «αλήθεια μου», η «αλήθεια τους», η «αλήθεια του». Και ξεκινώντας απ΄αυτό, δεν υπάρχει ηθική (παρά υποκειμενική ηθική), δεν υπάρχει αξία (παρά υποκειμενική αξία) κλπ., καθώς όλες αυτές οι έννοιες βασίζονται στην αλήθεια.

…μεγάλες ιδεολογίες…

Σε αυτή την ατμόσφαιρα, η δεκαετία του ’80 χαρακτηρίστηκε από την ιδεολογική κυριαρχία της αριστεράς, όχι μόνο της φιλοσοβιετικής εκδοχής του μαρξισμού αλλά και της ευρω-κεντρικής και της ακόμα πιο προωθημένης. Η κατάρρευση της σοβιετικής ένωσης όμως, άφησε όπως είπαμε σε πολλά σημείο ξεκρέμαστο το σοσιαλιστικό όραμα, δημιουργώντας συναισθήματα καθολικής άρνησης. Δεν είναι τυχαίο πως πολλοί δραστήριοι αρνητές της ελληνικής εθνικής ταυτότητας εντάσσονται στους χώρους αυτούς, μιλώντας σήμερα για «ελληνόφωνους ευρωπαίους», «εθνικά… Μακεδόνες», «καταπιεσμένους Τούρκους», μπλέκοντας μάλιστα σε επιστήμες με τις οποίες δεν έχουν καμμία απολύτως σχέση (τί δουλειά έχει ένας ψυχίατρος με την εθνολογία…) προσπαθώντας να αποδείξουν ότι απλώς δεν υπάρχουν Έλληνες, ούτε Ελλάδα! (Σημειώνουμε την για γέλια ανάσυρση του Φαλμεράϋερ για την εθνική σύνθεση της Πελοποννήσου ή την βλακώδη διαστρέβλωση των ευρημάτων της εξέτασης του μιτοχονδριακού DNA στην οποία ενώ φαίνεται ότι οι Έλληνες είναι ο παλιότερος πληθυσμός της Ευρώπης, κάποιοι έσπευσαν να μιλήσουν για «αποδεδειγμένες αφρικανικές ρίζες των νεοελλήνων(!) » και πολλά άλλα στα οποία θα αναφερθούμε σε διάφορα άρθρα).

Και για να μη μιλούμε συνέχεια για την αριστερά (έστω και αν μας είναι προσφιλής, έστω και αν απ’ αυτή περιμέναμε πολλά περισσότερα) η κατάσταση στην δεξιά είναι ακόμα χειρότερη. Για κάποιο λόγο που είναι παγκόσμια πρωτότυπος, η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού ενώ θα έπρεπε να σημαίνει τον ιδεολογικό θρίαμβο της δεξιάς, στην Ελλάδα σήμανε την ιδεολογική της.. εξαφάνιση! Η εξήγηση είναι απλή: μετά την απώλεια του πατριωτικού πελονεκτήματος στις αρχές της δεκαετίας του ’80, αποκαλύφθηκε η πλήρης ιδεολογική γύμνια της δεξιάς στην Ελλάδα, καθώς δεν υπήρξε πραγματικό ιδεολογικό υπόβαθρο πέρα από κάποιο αβασάνιστο συντηρητισμό, προερχόμενο κυρίως από πληθυσμιακά στρώματα χωρίς μόρφωση ικανή να δώσει το έναυσμα για κριτική σκέψη. Η προσπάθεια της ελληνικής δεξιάς για απόκτηση ιδεολογικού στίγματος, έφερε γλίσχρα έως γελοία αποτελέσματα, όπως ο «φιλελευθερισμός» (ένα ιδεολόγημα βασισμένο στον φυσικό φιλελευθερισμό της γαλλικής επανάστασης από τη μία και στην θέση για εξαφάνιση του κράτους από την οικονομική δραστηριότητα) με κάποιες, μάλιστα, περαιτέρω ερμηνείες («ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός» (=φιλελευθερισμός με ευρωκεντρικές θέσεις και οράματα), «κοινωνικός φιλελευθερισμός» (=φιλελευθερισμός με ολίγες σοσιαλιστικές αποκλίσεις)). Ακόμα πιο αστεία ήταν η αντίδραση από τους αντιπάλους της δεξιάς, που κατηγορούσαν τους έλληνες δεξιούς σαν… καπιταλιστές (!) (αποκαλώντας τον καπιταλισμό ιδεολογία και δείχνοντας έτσι την πλήρη άγνοιά τους γι’αυτό που θά’πρεπε να ξέρουν, δηλαδή τη μαρξιστική θεωρία).

…μικρά ιδεολογήματα

Τελικά, λόγω των διεθνών εξελίξεων, και κυρίως του γεγονότος του ότι η πολιτική σκέψη στην Ελλάδα ήταν πάντοτε ετερόφωτη (προσπαθώντας να εντάξουν τον Έλληνα σε παγκόσμιες τάσεις και σύνολα), η κατάρρευση των μεγάλων ιδεολογιών σε παγκόσμιο επίπεδο, έφερε σε όλο το πολιτικό φάσμα την ανάγκη για ιδεολογικό στίγμα, που τελικά καλύπτεται από ιδεολογήματα. Οι σοσιαλιστές στη Ελλάδα (που πολιτικά πάντοτε παρέπαιαν μεταξύ σοσιαλδημοκρατίας και εν γένει μαρξισμού), εξ’ αιτίας και της μακρόχρονης παραμονής τους στην εξουσία αλλά και σε ηθικά κατώτερες πρακτικές τους, βρέθηκαν να πάσχουν από οξύτατο κυβερνητισμό και να εφευρίσκουν ιδεολογήματα (νέες βερσιόν του σοσιαλισμού, με κυρίαρχο έναν «σοσιαλισμό του σαλονιού») όπως ο εθνικός στόχος της Ολυμπιάδας (!), ή «μια Ευρώπη με ανθρώπινο πρόσωπο», ή δυσεξήγητες αναζητήσεις για γενικές έννοιες που δε χρειάζονται πλέον ιδιαίτερη ανάλυση κλπ.. Ταυτόχρονα, επί της εξουσίας τους η εθνική ελληνική πολιτική υπέστη τρομακτικά πισωγυρίσματα (με πρώτο και κύριο συμβάν τα Ίμια, η πρώτη επιτυχής απότους Τούρκους αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας), ενώ ταυτόχρονα προσέφεραν ομπρέλλα σε ημιμαθείς και ανερμάτιστους «ημετέρους» (δεν θα ξεχάσω ποτέ μια υποψήφια βουλευτή που σε διάλεξη για τον Μηκυναϊκό κόσμο μίλησε για… «Αχαϊκό Ιμπεριαλισμό (!!!)») που δεν έχουν εν τοις πράγμασι την ικανότητα να διαχειριστούν επιτυχώς ούτε καν περίπτερο!

Στον αριστερό χώρο, οι μόνοι που είναι συνεπείς ιδεολογικά τουλάχιστον είναι οι κομμουνιστές, οι οποίοι μένουν σε μια πείσμονα άρνηση του μετασοβιετικού κόσμου, απορρίπτοντας όλες τις νέες παραμέτρους και δυνάμεις διαμόρφωσης της ιστορίας –δείχνοντας ταυτόχρονα και έλλειμμα στις αναζητήσεις τους αλλά και το πλήρως ετερόφωτο χαρακτήρα του τρόπου σκέψης τους. Σε ότι αφορά την ευρύτερη αριστερά, αυτή έχει γίνει ένας χώρος παραγωγής απίστευτων ιδεολογημάτων, πολλές φορές παραγόμενων από εγκεφάλους που κατατρύχονται από ιδεοληψίες και τρομακτικά συμπλέγματα.

Μετά την πτώση (ή πιο σωστά την παραίτηση) της κυβέρνησης Καραμανλή, όπου κατέρρευσαν πλήρως και τα ιδεολογήματα της δεξιάς, ήρθε και ο χρόνος που κατέρρευσαν και τα άλλα ιδεολογήματα. Όλος ο πολιτικός κόσμος της χώρας (εκτός κάποιων εξαιρέσεων, είναι αλήθεια, μόνο που είναι πάρα πολύ λίγες) είναι κατά βάση αντιπατριωτικός (βαφτίζοντας ως «ευθύνη» την αποδοχή των κηδεμονιών, θυμίζοντας την «άψογον στάσιν» του Θεοτόκη τον 19ο αιώνα), φαυλοκρατικός (καθώς πασχίζει να διατηρήσει το πελατειακό και διεφθαρμένο καθεστώς που υπάρχει, θεσμοθετώντας την αγυρτεία σαν «ίδιον της φυλής») και κυρίως ανίκανος να προσφέρει έστω και τα αυτονόητα.

Κάποιες αλήθειες

Φτάσαμε λοιπόν στο σήμερα. Και από τα τόσα ψέμματα, δεν μπορούμε πια να διακρίνουμε την αλήθεια. Κάποιες μικρές αλήθειες:

α. Ότι ο έλληνας δεν είναι πολίτης, αλλά υπήκοος. Με άλλα λόγια, ανέχεται αδιανόητα πράγματα από αυτούς που ο ίδιος εκλέγει, πιστεύοντας σε μια προοπτική συμμετοχής στη γενική διαφθορά που θα τον οφελήσει. Αυτό όμως το μόνο που θα φέρει, το έφερε ήδη, είναι η γενική σήψη.

β. Δεν υπάρχουν Ευρωπαίοι, Αμερικανοί ή άλλοι σωτήρες. Την ευθύνη για τη χώρα μας, το λαό μας, τα παιδιά μας την έχουμε εμείς οι ίδιοι. Και αν, όπως αρεσκόμαστε να λέμε, «τους δώσαμε τα φώτα του πολιτισμού» κλπ., αυτό δε σημαίνει με τίποτα ότι μας χρωστά κάτι ο Άγγλος, ο Γάλλος ή ο οποιοσδήποτε άλλος. Κανείς δεν πρόκειται να μας υπερασπιστεί αφιλοκερδώς, κανείς δεν πρόκειται να μας βοηθήσει σε μια ρήξη με τους Τούρκους παρά μόνο αν έχει συμφέρον. Μόνο η δική μας ισχύς μπορεί να μας βοηθήσει – μια ισχύς πρώτιστα ηθική που μοιραία θα μεταφραστεί και σε οικονομική.

γ. Σαν έθνος, υπάρχουμε. Δεν είμαστε ούτε ελληνόφωνοι Ευρωπαίοι, ούτε μια μάζα με αμφίβολη καταγωγή. Το ότι μεταξύ μας υπάρχουν ακόμα και αλλόγλωσσες ομάδες δε σημαίνει απολύτως τίποτα και όσοι βλακεύουν ισχυριζόμενοι διάφορες αντι-επιστημονικές ανοησίες, σίγουρα το κάνουν με μύχιο σκοπό… Βέβαια, και αυτό να τονιστεί, δε σημαίνει με τίποτα ότι είμαστε κάτι ανώτερο από τους άλλους, γιατί κάθε λαός του κόσμου και ιστορία έχει, και πολιτισμό και συμβολή στην εξέλιξη του ανθρώπου – πράγμα που επιβάλλει τον σεβασμό όλων. Η αρχαιοελληνική κληρονομιά δεν είναι μόνο δική μας – έχει περάσει πια στην κληρονομιά της ανθρωπότητας. Και φυσικά το θέμα δεν είναι τι έκαναν οι αρχαίοι, αλλά τί κάνουμε εμείς…

Υπάρχει βέβαια και ένα μετα-μοντέρνο ιδεολόγημα, το οποίο ουσιαστικά ευαγγελίζεται το τέλος των εθνών, λέγοντας μάλιστα ότι αυτά ήταν πάντοτε εφευρήματα εξουσιαστικών ομάδων. Αυτό το ιδεολόγημα είναι και εντελώς βλακώδες (καθώς αρνείται να δει αυτό που οφθαλμοφανώς υπάρχει) αλλά και διαψευσθέν εδώ και πολύ καιρό. Οι όψιμοι ακόλουθοί του δε στην Ελλάδα, είναι επιεικώς γελοίοι.

δ. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο, έως αδύνατο, αυτοί που πλαισίωσαν και εξέθρεψαν την υπάρχουσα κατάσταση να ανανήψουν και να ενεργήσουν για το καλό μας. Είναι σαν να περιμένεις από έναν δολοφόνο να δώσει το φιλί της ζωής στο θύμα του…

Αυτό δεν περιλαμβάνει μόνο τους πολιτικούς. Περιλαμβάνει και τα κύρια μέσα ενημέρωσης, που καιρό πολύ τώρα, «παίζει» τα παιχνίδια του όλου συστήματος, συμμετέχοντας ιδιαίτερα ενεργά στην διαφθορά και την «διαπλοκή».

ε. Ο πλούτος της χώρας είναι οι άνθρωποί της. Εμείς αντιμετωπίζουμε τη ίδια μας τη χώρα σαν «Ελλαδίτσα», χωρίς περηφάνεια και διάθεση δημιουργίας. Είναι αλήθεια, ότι η Ελλάδα στερείται φυσικών πόρων. Δεν καθόμαστε πάνω σε κανέναν πετρελαϊκό ωκεανό (όσα και να λέει ο Χαρδαβέλλας), ούτε σε ορυχεία ουρανίου – αλλά και έτσι να ήταν, πέστε μου τί βοήθησαν αυτά κάποια χώρα αν δεν έχει παραγωγική βάση; Ο πάμπλουτος σε φυσικές πηγές τρίτος κόσμος, κάτι δείχνει… Ωστόσο μπορούμε και να αξιοποιήσουμε ότι υπάρχει και σίγουρα να αναπτύξουμε τεχνολογικής βάσης παραγωγές – απαιτείται μόνο σωστή οργάνωση.

ς. Δεν υπάρχει δημοκρατία. Οι ομάδες συμφερόντων έχουν διεπλακεί τόσο πολύ, που οι εκλογές είναι η απλή νομιμοποίηση των επιλογών τους. Παράδειγμα; Έγινε στην Ελλάδα ποτέ δημοψήφισμα, είτε για την συμμετοχή της στην Ε.Ε., είτε για τα εθνικά ζητήματα, είτε για κάποιο από τα κρίσιμα για το μέλλον της ζητήματα; Όχι. Και γιατί; Γιατί οι ταγοί αποφάσισαν ότι αρκεί μια ανά 4ετία ψήφος για να «μιλήσει» ο λαός και από κει και πέρα δεν του πέφτει λόγος… Άλλωστε είμαστε «υπήκοοι», το λένε και οι ταυτότητές μας. 

Ιδεολογίες: Πλαστές συνειδήσεις» και πλαστικές αγωνίες

Γενικότερα, θα μπορούσαμε να πούμε πως ιδεολογία είναι ένα σύστημα εννοιών, που επιχειρεί να εξηγήσει τα κοινωνικά φαινόμενα, να καθορίσει τις αξίες και τους στόχους της κοινωνικής ζωής, και να κατευθύνει τις κοινωνικές επιλογές ατόμων και ομάδων σύμφωνα με τις αξίες αυτές



ΜΑΡΙΟΣ ΠΛΩΡΙΤΗΣ «ΤΟ ΒΗΜΑ» Κυριακή 3 Νοεμβρίου 1996

Σημείωμα της Σύνταξης. Το άρθρο που ακολουθεί, παρά το ότι γράφτηκε το 1996, είναι επίκαιρο όσο ποτέ. Ο Μάριος Πλωρίτης (19 Ιανουαρίου 1919 - 29 Δεκεμβρίου 2006) ήταν δημοσιογράφος, κριτικός, μεταφραστής, λογοτέχνης και θεατρικός σκηνοθέτης.
 Πολύ καμαρώνουμε το πάθος που έχει κατακυριεύσει βουλευτές και πολιτευτές των δυο μεγάλων κομμάτων μας για τη ιδεολογία της παράταξής τους. Δεν κατατρίβονται πια με προσωπικές φιλοδοξιούλες, ρουσφετάκια, παραθυράκια (νόμων και τηλεόρασης) και τέτοια ταπεινά παρόμοια. Κάθε άλλο. Αγωνιούν, μόνο, για το «ιδεολογικό πρόσωπο» του κόμματός τους, για την «ιδεολογική ταυτότητά» του... και αλληλομάχονται, για να διαπιστωθεί με ζυγαριά φαρμακείου γιατί νικήθηκαν εκείνοι, ου μην αλλά και γιατί να νικήσουν ετούτοι... και, προπάντων, ποιές ολέθριες συνέπειες για την ιδεολογία του κάθε κόμματος έχει η ήττα αλλά και η νίκη!

Ωστόσο, ο απλός πολίτης αναρωτιέται απορημένος: Μα για ποιά ιδεολογία μιλάνε; Τι ακριβώς ιδεολογία έχουν, που δεν πρέπει να χαλάσει σαν φέτα ή ζαμπόν; Ποιός Διογένης μπορεί να την ανακαλύψει ¬ όχι με το αναιμικό φανάρι του, αλλά κι ολόκληρη συστοιχία προβολέων αν έχει, απ' αυτές που στήνονται για τις προεκλογικές συγκεντρώσεις;

«Να μην αλλοιωθεί η (ιδεολογική) φυσιογνωμία του Κινήματος», στηθοκοπιούνται οι εναγώνιοι του ΠαΣοΚ. Αλλά ποιά απ' όλες; Αυτή που διακηρύχθηκε το 1974 απ' το «συμβόλαιο με το λαό» ¬ αυτή που διαμορφώθηκε τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής μας απ' το κίνημα ¬ ή αυτή (η εντελώς αντίθετη) όπου καταστάλαξε, με το πέρασμα των χρόνων; Η φυσιογνωμία που λάτρευε τον σοσιαλισμό και απεχθανόταν τη σοσιαλδημοκρατία ¬ ή αυτή που εναγκαλίσθηκε τις σοσιαλδημοκρατίες της Ευρώπης; Ο άκρατος αντιαμερικανισμός και ο περιπαθής τριτοκοσμικός ¬ ή οι διαχύσεις με την Ουάσινγκτον; Η διακήρυξη (3.9.74) πως «η Ελλάδα πρέπει να αποχωρήσει από το στρατιωτικό και πολιτικό ΝΑΤΟ» ¬ ή η κατοπινή αγαστή συνεργασία μαζί του; Το σύνθημα «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ, το ίδιο συνδικάτο ¬ ή η δήλωση του αρχηγού πως «η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ είναι το σημαντικότερο για τη χώρα γεγονός της δεκαετίας του '80»; 1. Η αμέριστη υποστήριξη κάθε συνδικαλιστικού κλπ. αιτήματος ¬ ή η δήλωση πως «οι απεργίες, καταλήψεις κλπ. είναι αντιδημοκρατικές μορφές πάλης, που οδηγούν σε αποδιοργάνωση και αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού»2; Η «καλή διαχείριση της οικονομίας»3¬ ή οι αλόγιστες παροχές και η καταχρέωση που μας έφεραν στο κατώφλι της χρεοκοπίας; Οι ευαγγελισμοί για κοινωνικοποιήσεις ¬ ή οι «ρεαλισμοί» υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων;

Μ' ένα λόγο: η ιδεολογική φυσιογνωμία του ΠαΣοΚ είναι αριστερή, κεντροαεριστερή, σοσιαλιστική, σοσιαλδημοκρατική, αντιδυτική, δυτικόφιλη, αντιευρωπαϊκή, ευρωπαιολατρική; Ποιά απ' όλες πρέπει να μην «αλλοιωθεί», αφού ένα είναι βέβαιο: πως η μια αλλοιώνει την άλλη και δεν χωρούν όλες στο ίδιο καλάθι;

Οσο για την Νέα Δημοκρατία, εκεί κι αν θριαμβεύει το ιδεολογικό αλαλούμ. Τι είδους «ιδεολογική ταυτότητα» μπορεί να έχει ένα κόμμα, όπου συγχρωτίζονται ακροδεξιοί και κεντροδεξιοί, βασιλόφρονες και δημοκρατικοί, θαυμαστές της δικτατορίας και εραστές του κοινοβουλευτισμού, υπερεθνικιστές και «μετριοπαθείς εθνικόφρονες», συντηρητικοί και «προοδευτικοί», φιλελεύθεροι, νεοφιλελεύθεροι και ριζοσπαστικοί φιλελεύθεροι... συρόμενοι, παρασυρόμενοι και αλληλοδιασυρόμενοι ακατάπαυστα; Ποιά είναι η γνήσια νεοδημοκρατική ιδεολογία: της μεθόδου των «τριών», της παρόδου του ενός αιρετού προέδρου ή της εφόδου του επίτιμου; Ποιά είναι η ιδεολογία ενός κόμματος, που τόσο στηρίχθηκε στον «ξένο παράγοντα» και τώρα στηλιτεύει την κυβέρνηση για υποταγή στις ξένες επιταγές; Ενός κόμματος που, εξ ορισμού και παραδόσεως, εκφράζει το οικονομικοκοινωνικό κατεστημένο - και τώρα διαρρηγνύει τα ιμάτιά του για «διαπλεκόμενα συμφέροντα» με τους αλλοδαπούς και ημεδαπούς ισχυρούς;

Μ' ένα λόγο: η «ιδεολογική ταυτότητα» της Ν.Δ. είναι ή δεν είναι ένα «tutti frutti», όπου κάθε φρούτο (μάλλον φραγκόσυκο) δεν έχει νου παρά πώς θα γδάρει το άλλο με τ' αγκάθια του;

Και αφού ο λόγος για «ιδεολογίες», αξίζει ίσως να σταθούμε σ' αυτή την πολύκροτη και πολύπαθη λέξη και να θυμηθούμε τις περιπέτειές της  και τις δικές μας.

Φαίνεται πως πατέρας του όρου ήταν ο γάλλος φιλόσοφος Destult de Tracy (1755-1836). Στο έργο του Στοιχεία ιδεολογίας (Elements d' ideologie, 1801-5), με τον όρο αυτόν εννοούσε μιαν «επιστήμη των ιδεών», που θ' αποκάλυπτε την αλήθεια ή το ψέμα των ιδεών, των προλήψεων, των προκαταλήψεων.

Γενικότερα, θα μπορούσαμε να πούμε πως ιδεολογία είναι ένα σύστημα εννοιών, που επιχειρεί να εξηγήσει τα κοινωνικά φαινόμενα, να καθορίσει τις αξίες και τους στόχους της κοινωνικής ζωής, και να κατευθύνει τις κοινωνικές επιλογές ατόμων και ομάδων σύμφωνα με τις αξίες αυτές4.

Ωστόσο, γρήγορα ο όρος αυτός πήρε επιτιμητική και υποτιμητική σημασία. Προπάντων, απ' την ώρα όπου ο Μαρξ και ο Ενγκελς χαρακτήρισαν τις ιδεολογίες σαν «μορφές πλαστής συνείδησης», δηλαδή συστήματα διαστρεβλώσεων και παραπλανητικών ιδεών, βασισμένα σε αυταπάτες ¬ έτσι που «οι άνθρωποι και οι συνθήκες της ζωής τους εμφανίζονται ανάποδα, όπως σ' ένα σκοτεινό θάλαμο φωτογραφικής μηχανής»5. Μ' αυτή την έννοια, οι ιδεολογίες αποτελούν ένα άμφιο, που αποκρύβει, εξιδανικεύει, «λογικοποιεί» τα συμφέροντα των κηρύκων του (και της τάξης που εκπροσωπούν) για να μαγνητίζουν, να παραπλανούν και να προσηλυτίζουν τις μάζες.

«Εσφαλμένη συνείδηση» ονόμαζε την ιδεολογία κι ο Μαξ Βέμπερ. Κατά τον κορυφαίο γερμανό κοινωνιολόγο, οικονομολόγο και πολιτικό, η συνείδηση αυτή «προσδιορίζεται από την οικονομική και κοινωνική κατάσταση της άρχουσας τάξης, η οποία είναι τυφλή για τα γεγονότα που αντιφάσκουν στις προκαταλήψεις της». Και ο ούγγρος κοινωνιολόγος Karl Mannheim θεωρεί τις ιδεολογίες «μορφές σκέψης», για να προσθέσει πως «η μελέτη των ιδεολογιών έχει σκοπό ν' αποκαλύψει τις απάτες και τις μεταμφιέσεις, που χρησιμοποιούν ανθρώπινες ομάδες με κοινά συμφέροντα» 6.

Αλλά ο όρος ιδεολογία δεν έπαψε να χρησιμοποιείται και με θετική (και μάλιστα, υπερθετική) έννοια, για να σημάνει ένα σύστημα ιδεών και αξιών που ευαγγελίζεται τη δημιουργία μιας δίκαιης και ευημερούσας κοινωνίας. Επιστήμονες και προπάντων καθεστώτα, παρατάξεις, κόμματα ανεμίζουν το καθένα τη δική του «μοναδική, σωστική» ιδεολογία ¬ φιλελεύθερη, σοσιαλιστική, κομμουνιστική κλπ. «Οι ιδεολογίες ¬ λέει η Hannah Arendt ¬ αποσκοπούσαν στην καθολική ερμηνεία (των κοινωνικών φαινομένων) με την εφαρμογή μιας και μόνο ιδέας στους ποικίλους χώρους της πραγματικότητας»7. Η ιδεολογία γινόταν «μονοθεϊστική» θρησκεία κι εκκλησία. Και για τις «θρησκείες» αυτές, εκατομμύρια άνθρωποι αγωνίστηκαν, πολέμησαν, επαναστάτησαν, βασανίστηκαν, εξορίστηκαν, εκτελέστηκαν ¬ έστω κι αν συχνά προδόθηκαν απ' τους ίδιους τους τελάληδες των ιδεολογιών και των ιδεολογημάτων. Στοιχίζονταν όλοι με τον ήρωα εκείνον του Αλμπέρ Καμύ, που λέει: «Να πεθάνεις για τις ιδέες σου είναι ο μόνος τρόπος για να σταθείς στο ύψος τους. Είναι η δικαίωσή τους»8.

Ομως, αυτός ο «μονισμός», η απόλυτη αξία μιας ιδεολογίας (της δικής σου) και η απόλυτη απαξία, η απόρριψη όλων των άλλων, δυσφήμησε και πάλι τον όρο. Προπάντων, επειδή χρησιμοποιήθηκε από τους κάθε είδους ολοκληρωτισμούς (κομμουνιστικό, φασιστικό, εθνικοσοσιαλιστικό, μαοϊκό κλπ.). Κατά τους προφήτες των καθεστώτων αυτών, όχι μόνο η δική τους ιδεολογία είναι η πεμπτουσία της αλήθειας και το κλειδί του επίγειου Παραδείσου, όχι μόνο όλες οι άλλες ιδεολογίες είναι ψεύτικες και ολέθριες, αλλά και οι οπαδοί των τελευταίων (και κάθε αμφισβητίας) πρέπει να εξολοθρεύονται δια πυρός και σιδήρου, ώστε να μην εμποδίζουν την εξάπλωση και την επιβολή της μοναδικής, κοσμοσωτήριας ιδεολογίας. Κραδαίνοντας αυτή τη συλλογιστική, εμπνέουν στους ζηλωτές τους τον πιο λυσσαλέο, υστερικό, δολοφονικό φανατισμό - έτσι που τα ρατσιστικά πογκρόμ, τα στρατόπεδα και τα κρεματόρια, τα γκουλάγκ και οι εκτελέσεις, να φιγουράρουν στα μάτια τους σαν ιερό χρέος των πιστών και σαν δίκαιος κολασμός των ανίερων και άπιστων.

Η κατάρρευση των ολοκληρωτισμών έκανε ορισμένους να μιλήσουν για «τέλος των ιδεολογιών» και να ζητήσουν την «πρόληψη κατασκευής νέων, εξίσου άκαμπτων ιδεολογιών, που θα έχουν τον ίδιο πόθο για παγκόσμια αποδοχή, όπως αυτές που έχουν ήδη ξεπερασθεί».

Οσο, όμως, ουτοπικές ήταν/είναι οι απόλυτες (ολοκληρωτικές) ιδεολογίες, άλλο τόσο ουτοπικό είναι και το «αίτημα» για αποτροπή γέννησης καινούριων. Μόνο που εκείνες ήταν ουτοπίες ιδιοτελείς, απάτες, που διαβουκολούσαν τους ανθρώπους για να τους κάνουν ανδράποδα των αρχομανών «προφητών» - ενώ το δεύτερο είναι ουτοπία ανιδιοτελής, που ειλικρινά φιλοδοξεί ν' αποτρέψει καινούργιες καταστροφές. Ουτοπία, ωστόσο. Πρώτα-πρώτα, επειδή οι «άκαμπτες ιδεολογίες» δεν έχουν εξαφανισθεί - το «αυγό» εξακολουθεί να γεννοβολά φαρμακερά φίδια και φιδάκια, νεοφασισμούς, νεονατσισμούς, νεοσταλινισμούς και τα παρόμοια. Υστερα, επειδή ιδέες και ιδεολογίες, «καλές» ή «κακές», δεν θα πάψουν να αναφαίνονται, όσο υπάρχουν άνθρωποι που επινοούν (υστερόβουλα ή ανυστερόβουλα) παράδεισους και άλλοι που τους πιστεύουν. «Οπως τα μάτια έχουν ανάγκη το φως για να βλέπουν, έτσι και το πνεύμα έχει ανάγκη από ιδέες για να σκέφτεται», έλεγε ο Malebranche 9.

Το ζήτημα, φυσικά, είναι ποιες ιδέες ανοίγουν τα μάτια και ποιες τυφλώνουν το νου. Βέβαιο, μια φορά, μένει πως ιδέες και ιδεολογίες που ισχυρίζονται πως κατέχουν τη μόνη και απόλυτη αλήθεια, που δεν ανέχονται διαφωνία και κριτική και που πρεσβεύουν την εξόντωση κάθε επικριτή, είναι εξ ορισμού πλαστές και καταστροφικές για όλους - ακόμα και για τους οπαδούς τους, που τους εκπαιδεύουν στον δογματισμό, τον στραβισμό, την εθελοτυφλία, για να υπηρετούν πειθήνια τα συμφέροντα των μεγάλων ή των μικρομεσαίων αρχηγών.

Οσο για τις εδώ ιδεολογίες, που στάθηκαν αφορμή για το άρθρο τούτο, δεν χρειάζεται να είσαι οφθαλμολόγος για να κρίνεις σε ποιά οφθαλμική κατηγορία ανήκουν...

1. «Βήμα», 31.12.1989.
2. Α. Παπανδρέου, 3.2.1990.
3. Ο ίδιος, στην Κοζάνη, 14.4.1989.
4. Βλ. και το Λεξικό κοινωνικών επιστημών της UNESCO, ελλην. έκδοση Νίκας - Τεγόπουλος, 1972.
5. Η Γερμανική ιδεολογία, Α' και Γ' Μέρος (1845-6, α' έκδοση 1932).
6. Ιδεολογία και Ουτοπία (1929).
7. Οι πηγές του ολοκληρωτισμού (1951). 8। Οι δίκαιοι, Πράξη Α' οκ.1. ¬ 9. Recherche de la verite (1674-5).

Το αποτέλεσμα κρίνει και τις ιδεολογίες

Μιλάμε για τέλος των ιδεολογιών; Οχι βέβαια। Το ιστορικό δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» που έθεσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Οτι υπάρχει όμως μια υποχώρηση των ιδεολογιών είναι γεγονός.



Της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΚΟΡΑΗ
Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 13 Αυγούστου 2010


Η διεθνής οικονομική κρίση και το χείλος της χρεοκοπίας στο οποίο έφτασε η χώρα εξαιτίας χρόνιων παθογενειών του συστήματος εξουσίας, το οποίο έκτισαν σε σαθρά θεμέλια τα δύο κόμματα εξουσίας, το ΠΑΣΟΚ και η Ν.Δ., επηρέασαν καταλυτικά το πολιτικό σύστημα και κατέρριψαν τους μύθους και τις πραγματικότητες που αφορούν το δίπολο κεντροαριστερά - κεντροδεξιά έτσι όπως αυτό διαμορφώθηκε στη μεταπολίτευση.

Η «έσχατη λύση ανάγκης» όπως περιγράφτηκε από τον πρωθυπουργό η προσφυγή στο μηχανισμό στήριξης της τρόικας και η εφαρμογή του επαχθούς Μνημονίου φέρουν την υπογραφή της σοσιαλιστικής κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και τη στήριξη του προέδρου του δεξιού ΛΑΟΣ Γ। Καρατζαφέρη. Στο αντίπαλο αντικυβερνητικό στρατόπεδο όπου ανεμίζει η σημαία του αντι-Μνημονίου, συντάσσουν τις δυνάμεις τους η λαϊκή - πατριωτική Ν.Δ. του Αντώνη Σαμαρά, με τα κόμματα της Αριστεράς. Εν ολίγοις έχουν μπερδέψει τις γραμμές τους οι πράσινοι με τους μπλε και οι κόκκινοι με τους γαλάζιους.

«Δεν έχουμε εγκαταλείψει τη σοσιαλιστική μας ατζέντα», δήλωσε ο Γιώργος Παπανδρέου στο Global Viewpoint। Σε μια προσπάθεια μάλιστα να αναπτερώσει την ελπίδα και να πείσει για την αναγκαιότητα των επώδυνων μέτρων που έλαβε η κυβέρνησή του, μίλησε για τον «τέταρτο δρόμο». Την ίδια στιγμή υπεραμύνθηκε των διαρθρωτικών αλλαγών υποστηρίζοντας ότι «προοπτικά θα ωφελήσουν όλους τους Ελληνες».

Και κρίση να μην υπήρχε, η διεθνοποίηση των οικονομιών δεν αφήνει και πολλά περιθώρια διαφοροποιήσεων από τις γνωστές συνταγές της ελαστικοποίησης της αγοράς εργασίας, της συρρίκνωσης των δικαιωμάτων των συνταξιούχων στις σύγχρονες κοινωνίες που υποφέρουν από δημογραφική γήρανση κ।λπ. Η πολιτική θεωρία του glocality (από το global-παγκόσμιο και το local-τοπικό) έχει εισβάλει στην καθημερινότητά μας. Οι διαφορές ανάμεσα στην κεντροαριστερά και την κεντροδεξιά όταν πρόκειται για την άσκηση της εξουσίας είναι μικρές, ασχέτως του περιτυλίγματος που επιλέγουν να βάλουν στις πολιτικές τους είτε το ΠΑΣΟΚ είτε η Ν.Δ. Οπως έγραψε ο Τίμοθι Γκάρτον Ας στον «Γκάρντιαν», «οι μεν κλέβουν τις θέσεις των δε σαν τραβεστί που τσακώνονται για την ίδια τουαλέτα».

Μιλάμε για τέλος των ιδεολογιών; Οχι βέβαια। Το ιστορικό δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» που έθεσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Οτι υπάρχει όμως μια υποχώρηση των ιδεολογιών είναι γεγονός. Τι να τις κάνεις τις θεωρίες όταν η καθημερινότητα κατακλύζεται από ένα τσουνάμι ανατροπών που συγκλονίζουν τις ζωές των ανθρώπων και ιδιαίτερα των αδύναμων;

Ολοι είναι ίδιοι τελικά; Οχι βέβαια। Αλλά το συγκριτικό πλεονέκτημα της μιας πολιτικής δύναμης από την άλλη δεν είναι η ιδεολογική ταμπέλα, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως παγίδα. Από τις πράξεις τους κρίνονται.

Ο sir Βασίλειος Μαρκεζίνης έγραψε: «Το πιο δύσκολο είναι να συνδυάζονται οι γνώσεις με την πραγματικότητα। Δηλαδή να μην προέρχονται μόνο από βιβλία αλλά και από τις επαφές με αυτούς που δημιουργούν την ιστορία και όχι μόνο με αυτούς που τη γράφουν. Γιατί ο καθένας μπορεί να γράψει ιστορία αλλά μόνο λίγοι μπορούν να δημιουργήσουν ιστορία».

Αυτό που μετράει είναι τι αποτύπωμα αφήνει πίσω της η κάθε κυβέρνηση, εξουσία, πολιτική δύναμη, ο κάθε πολιτικός χωριστά। Οντως θα ωφελήσουν όλους τους Ελληνες έστω και μετά από χρόνια οι επώδυνες ανατροπές, όπως ισχυρίζεται ο Γιώργος Παπανδρέου; Ή πάλι οι αδύναμοι θα είναι αυτοί που θα πληρώσουν το μάρμαρο;

Ολες οι ελληνικές κυβερνήσεις από τη μεταπολίτευση και μετά, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο, ευθύνονται για τη σημερινή ταπείνωση και τον Γολγοθά του Ελληνα που θα κρατήσει χρόνια. Ο Γιώργος Παπανδρέου έχει μπροστά του την ιστορική πρόκληση να γράψει ιστορία ως ο πρωθυπουργός που έβαλε την Ελλάδα στο Μνημόνιο ή να δημιουργήσει ιστορία συνδυάζοντας το επώδυνο με το δημιουργικό. Εν κατακλείδι, στο χέρι του είναι να δείξει αν θα ξοδευτεί στα μικρά ή αν θα στοχεύσει τα μεγάλα με όποιο πολιτικό κόστος.

Η «επανάσταση του αυτονόητου» και ο «τέταρτος δρόμος»

Τη θεωρία του Γερμανού κοινωνιολόγου Ούλριχ Μπεκ, περί «επινόησης του πολιτικού», φαίνεται να επιστρατεύει ο πρωθυπουργός για να ξεπεράσει το πολιτικό και ιδεολογικό αδιέξοδο της κυβέρνησής του.


Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΕΡΒΑ
Ελευθεροτυπία, Σάββατο 28 Αυγούστου 2010

Μανιφέστο για μια σύγχρονη Αριστερά

«Η Αριστερά είναι η δύναμη αυτών που δεν έχουν δύναμη, η φωνή αυτών που δεν έχουν φωνή», αρχίζει το κείμενο και αναφέρει «15 αξίες για δράση»



Το «Μανιφέστο για μια σύγχρονη Αριστερά» δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Λε Μοντ» από τους «Γράκχους»,μια ένωση που ίδρυσαν πρώην συνεργάτες του Φρανσουά Μιτεράν και των κυβερνήσεων των πρωθυπουργών Μισέλ Ροκάρ, Πιέρ Μπερεγκοβουά και Λιονέλ Ζοσπέν. , που έχουν συνοπτικά ως εξής:

1. Η σύγχρονη Αριστερά είναι δημοκρατική. Πιστεύει στην εξουσία του λαού, από τον λαό, για τον λαό. Ωστόσο, εξουσία στον λαό δεν σημαίνει εξουσία στους λαϊκιστές. Σε όποιους πιστεύουν πως μπορούν να νικήσουν απλουστεύοντας τα προβλήματα, αφυπνίζοντας τα ένστικτα και πυροδοτώντας τα πάθη, απαντάμε ότι ο λαός καταλαβαίνει την πολυπλοκότητα του πραγματικού.

2. Η σύγχρονη Αριστερά είναι φιλελεύθερη. Αρνείται να παραδώσει στη Δεξιά αυτήν την ωραία λέξη που γεννήθηκε στην Αριστερά. Πιστεύει στη νομιμότητα του κράτους δικαίου, στην αποτελεσματικότητα των πρωτοβουλιών της κοινωνίας των πολιτών και στην αναγκαιότητα των αντιεξουσιών.

3. Η σύγχρονη Αριστερά υποστηρίζει την ολοκλήρωση. Πιστεύει στην ελευθερία της συνείδησης και της γνώμης σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία. Υποστηρίζει ταυτόχρονα ότι η κοσμική ουδετερότητα του δημόσιου χώρου πρέπει να είναι εγγυημένη.

4. Η σύγχρονη Αριστερά υποστηρίζει την εργασία, την οποία θεωρεί θεμελιώδη αξία για την ολοκλήρωση. Γνωρίζει πως μια δυναμική οικονομία δεν είναι μια οικονομία που δεν καταστρέφει θέσεις εργασίας, αλλά μια οικονομία που δημιουργεί περισσότερες από όσες καταργεί. Η προτεραιότητα της Αριστεράς δεν είναι να υπερασπίζεται καθεμία θέση εργασίας, αλλά να εξασφαλίζει κάθε εργαζόμενο, επιτρέποντάς του να έχει πρόσβαση σε μια εργασία, να αλλάζει δουλειά, αν θέλει, και να μη φοβάται να την αλλάξει, αν πρέπει.

5. Η σύγχρονη Αριστερά υποστηρίζει τις κανονιστικές ρυθμίσεις και πιστεύει στον ρυθμιστικό ρόλο των δημόσιων εξουσιών και στην αποστολή τους να διορθώνουν τις κοινωνικές ανισότητες.

6. Η σύγχρονη Αριστερά υποστηρίζει την αναδιανομή. Δεν πιστεύει πως η συσσώρευση του πλούτου σε μερικούς είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόοδο όλων. Αντιθέτως, πιστεύει πως η διαρκής μάχη για την ισότητα είναι κοινωνικά δίκαιη και οικονομικά αποτελεσματική. Μάχη για ισότητα ευκαιριών πρώτα, μέσω του αγώνα κατά της αναπαραγωγής του κοινωνικού χάσματος στα σχολεία. Για διόρθωση των ανισοτήτων έπειτα, όσον αφορά το εισόδημα, αλλά και την πρόσβαση στην εργασία, την κατοικία, τις μεταφορές, την υγεία.

7. Η σύγχρονη Αριστερά είναι προοδευτική. Πιστεύει πως η επιστημονική πρόοδος και ο τεχνολογικός νεωτερισμός είναι πάντα παράγοντες ευημερίας για τους πολλούς και μερικές φορές δίνουν ευκαιρία για να αμφισβητηθούν προνόμια κληρονομημένα από το παρελθόν.

8. Η σύγχρονη Αριστερά είναι το κόμμα της παιδείας. Θέλει ταυτόχρονα την ακαδημαϊκή υπεροχή και τον εκδημοκρατισμό της πρόσβασης στη γνώση. Αρνείται να επιλέξει ανάμεσα σε μια μέτρια μαζική παιδεία ή μια υψηλή παιδεία, που αποτελεί όμως προνόμιο της ελίτ. Ο ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνικής προόδου βρίσκεται σ’ ένα μαζικό εκπαιδευτικό σύστημα που εκδημοκρατίζει την υπεροχή, προωθεί την πρόσβαση όλων στην κουλτούρα και μάχεται εναντίον της αναπαραγωγής κοινωνικών ανισοτήτων, προετοιμάζοντας τους σπουδαστές για απαιτητική και κινητική αγορά εργασίας.

9. Η σύγχρονη Αριστερά υποστηρίζει το δικαίωμα στην ασφάλεια, το οποίο αναγνωρίζει ως ουσιώδες στοιχείο του κοινωνικού συμβολαίου. Θα είναι σκληρή εναντίον των εγκληματιών, αλλά θα είναι επίσης σκληρή εναντίον των αιτιών του εγκλήματος.

10. Η σύγχρονη Αριστερά είναι οικολογική. Υπερασπίζεται το δικαίωμα όλων των ανθρώπων σε ουσιώδη αγαθά, όπως η ποιότητα του αέρα και η πρόσβαση στο νερό.

11. Η σύγχρονη Αριστερά είναι ευρωπαϊκή. Επειδή η Ευρώπη είναι το μέσο για να ξεπεραστούν οι εθνικοί εγωισμοί στη Γηραιά Ήπειρο και για να υψωθεί στη συναυλία των εθνών μια φωνή υπέρ μιας νέας παγκόσμιας τάξης, αλληλεγγύης και δικαίου.

12. Η σύγχρονη Αριστερά είναι διεθνιστική. Πιστεύει στο παλιό όνειρο μιας νέας διεθνούς τάξης θεμελιωμένης στην ειρήνη, το δίκαιο και την ανάπτυξη. Πιστεύει πως το καθήκον της επέμβασης συμβάλλει στην πρόοδο των πολιτισμών.

13. Η σύγχρονη Αριστερά είναι ηθική. Πιστεύει πως οι ηγετικές τάξεις είναι ανάγκη να δίνουν το παράδειγμα τόσο στον ιδιωτικό τομέα όσο και στη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων.

14. Η σύγχρονη Αριστερά είναι ρεαλιστική. Πιστεύει πως πρέπει να υπάρξει διαπαιδαγώγηση για την αλλαγή, πως είναι ανάγκη να δίνονται εξηγήσεις.

15. Η σύγχρονη Αριστερά θέλει τον μετασχηματισμό. Θέλει να αλλάξει τη ζωή καταργώντας το απαράδεκτο, κάθε φορά που αυτό είναι εφικτό. Αρνείται τη μοιρολατρία, θέλει να φέρει την ελπίδα χωρίς να σπείρει ψευδαισθήσεις.